Problem Statement
Dodatnie liczby rzeczywiste $a$, $b$ spełniają warunek
$$a + \frac{1}{a} = b - \frac{1}{b}.$$
Wykaż, że $b^2 - a^2 > 4$.
Solution:Zastanówmy się najpierw czy może być $a = b$? Podstawmy:
\begin{align*}
a + \frac{1}{a} &= b - \frac{1}{b} \\
a + \frac{1}{a} &= a - \frac{1}{a} \\
\frac{1}{a} &= -\frac{1}{a} \\
\frac{2}{a} &= 0
\end{align*}
Równanie powyższe nie ma rozwiązań! Bo żeby ułamek był równy $0$ to licznik musi być równy $0$.
A zatem wiemy, że $a \neq b$.
Przekształćmy nasze równanie do takiej postaci:
\begin{equation}
\label{e1}
\frac{1}{a} + \frac{1}{b} = b - a
\end{equation}
Znany jest fakt, że średnia harmoniczna jest mniejsza lub równa średniej arytmetycznej (zachodzi to dla liczb dodatnich; w naszym zadaniu mamy dodatnie liczby, więc możemy tego użyć). Znany jest też fakt, że równość zachodzi tylko wtedy gdy wszystkie elementy są równe. U nas $a \neq b$ więc średnia harmoniczna jest ściśle mniejsza od średniej arytmetycznej. Zapiszmy to:
\begin{equation}
\label{e2}
\frac{2}{\frac{1}{a} + \frac{1}{b}} < \frac{a + b}{2}
\end{equation}
Wstawmy wyrażenie \eqref{e1} do lewej strony nierówności \eqref{e2}:
\[
\frac{2}{b - a} < \frac{a + b}{2}
\]
Skoro $a,b > 0$ to wyrażenie $\frac{1}{a} + \frac{1}{b}$ też jest dodatnie. A zatem z równości \eqref{e1} wynika, że $b-a$ też jest dodatnie. Więc możemy pomnożyć "na krzyż":
\[
(a+b)(b-a) > 4
\]
Użyjmy wzoru skróconego mnożenia:
\[
b^2 - a^2 > 4
\]
Otrzymaliśmy tezę.
■Sposób drugi:Przepiszmy wyjściowe równanie w postaci:
\begin{equation}\label{eq:roznica}
b - a = \frac{1}{a} + \frac{1}{b}.
\end{equation}
Z założenia liczby $a$ i $b$ są dodatnie, więc prawa strona równości \eqref{eq:roznica} jest ściśle dodatnia:
\[
b - a > 0 \implies b > a > 0.
\]
Ponieważ obie liczby są dodatnie oraz $b > a$, zachodzi również $b^2 > a^2$, czyli:
\begin{equation}\label{eq:dodatnie}
b^2 - a^2 > 0.
\end{equation}
Podnieśmy teraz wyjściowe równanie obustronnie do kwadratu:
\[
\left(a + \frac{1}{a}\right)^2 = \left(b - \frac{1}{b}\right)^2.
\]
Korzystając ze wzorów skróconego mnożenia, otrzymujemy:
\[
a^2 + 2 \cdot a \cdot \frac{1}{a} + \frac{1}{a^2} = b^2 - 2 \cdot b \cdot \frac{1}{b} + \frac{1}{b^2},
\]
czyli:
\[
a^2 + 2 + \frac{1}{a^2} = b^2 - 2 + \frac{1}{b^2}.
\]
Przenosząc wyrazy na odpowiednie strony, grupujemy wyrażenie $b^2 - a^2$:
\begin{align*}
b^2 - a^2 &= 4 + \frac{1}{a^2} - \frac{1}{b^2} \\
b^2 - a^2 &= 4 + \frac{b^2 - a^2}{a^2 b^2}.
\end{align*}
Z nierówności \eqref{eq:dodatnie} wiemy, że $b^2 - a^2 > 0$. Ponadto mianownik $a^2 b^2 > 0$, skąd wynika, że ułamek:
\[
\frac{b^2 - a^2}{a^2 b^2} > 0.
\]
Wobec tego:
\[
b^2 - a^2 = 4 + \underbrace{\frac{b^2 - a^2}{a^2 b^2}}_{> 0} > 4,
\]
co należało wykazać.
■
% Algebra, Inequalities, AmHm
\documentclass[a4paper,12pt]{article}
\usepackage[left=2cm, top=2cm, right=2cm, bottom=1cm, includeheadfoot,
headheight=50pt]{geometry}
\usepackage{fancyhdr}
\usepackage{lastpage}
\usepackage{float}
\usepackage[most]{tcolorbox}
\usepackage{enumitem}
\usepackage{graphicx}
\usepackage{polyglossia}
\setmainlanguage{polish}
\usepackage{amsmath, amsthm}
\usepackage{fontspec}
\usepackage{unicode-math}
\setmainfont{Linux Libertine O}
\newtheorem{theorem}{Theorem}[section]
\newtheorem{lemma}{Lemma}[section]
\newcommand{\Name}{Hostek}
\newcommand{\Email}{your.email@example.com}
\newcommand{\ProblemNumber}{XXII OMJ, etap 1, zadanie 7}
\pagestyle{fancy}
\fancyhf{}
\fancyhead[L]{\Name \\ \Email}
\fancyhead[C]{\ProblemNumber}
\fancyfoot[C]{\thepage/\pageref{LastPage}}
\renewcommand{\headrulewidth}{0.4pt}
\renewcommand{\footrulewidth}{0.4pt}
\begin{document}
\section*{Problem Statement}
Dodatnie liczby rzeczywiste $a$, $b$ spełniają warunek
$$a + \frac{1}{a} = b - \frac{1}{b}.$$
Wykaż, że $b^2 - a^2 > 4$.
\bigskip
\noindent\textbf{Solution:}
Zastanówmy się najpierw czy może być $a = b$? Podstawmy:
\begin{align*}
a + \frac{1}{a} &= b - \frac{1}{b} \\
a + \frac{1}{a} &= a - \frac{1}{a} \\
\frac{1}{a} &= -\frac{1}{a} \\
\frac{2}{a} &= 0
\end{align*}
Równanie powyższe nie ma rozwiązań! Bo żeby ułamek był równy $0$ to licznik musi być równy $0$.
A zatem wiemy, że $a \neq b$.
Przekształćmy nasze równanie do takiej postaci:
\begin{equation}
\label{e1}
\frac{1}{a} + \frac{1}{b} = b - a
\end{equation}
Znany jest fakt, że średnia harmoniczna jest mniejsza lub równa średniej arytmetycznej (zachodzi to dla liczb dodatnich; w naszym zadaniu mamy dodatnie liczby, więc możemy tego użyć). Znany jest też fakt, że równość zachodzi tylko wtedy gdy wszystkie elementy są równe. U nas $a \neq b$ więc średnia harmoniczna jest ściśle mniejsza od średniej arytmetycznej. Zapiszmy to:
\begin{equation}
\label{e2}
\frac{2}{\frac{1}{a} + \frac{1}{b}} < \frac{a + b}{2}
\end{equation}
Wstawmy wyrażenie \eqref{e1} do lewej strony nierówności \eqref{e2}:
\[
\frac{2}{b - a} < \frac{a + b}{2}
\]
Skoro $a,b > 0$ to wyrażenie $\frac{1}{a} + \frac{1}{b}$ też jest dodatnie. A zatem z równości \eqref{e1} wynika, że $b-a$ też jest dodatnie. Więc możemy pomnożyć "na krzyż":
\[
(a+b)(b-a) > 4
\]
Użyjmy wzoru skróconego mnożenia:
\[
b^2 - a^2 > 4
\]
Otrzymaliśmy tezę. \qed
\vspace{2em}
\textbf{Sposób drugi:}
Przepiszmy wyjściowe równanie w postaci:
\begin{equation}\label{eq:roznica}
b - a = \frac{1}{a} + \frac{1}{b}.
\end{equation}
Z założenia liczby $a$ i $b$ są dodatnie, więc prawa strona równości \eqref{eq:roznica} jest ściśle dodatnia:
\[
b - a > 0 \implies b > a > 0.
\]
Ponieważ obie liczby są dodatnie oraz $b > a$, zachodzi również $b^2 > a^2$, czyli:
\begin{equation}\label{eq:dodatnie}
b^2 - a^2 > 0.
\end{equation}
Podnieśmy teraz wyjściowe równanie obustronnie do kwadratu:
\[
\left(a + \frac{1}{a}\right)^2 = \left(b - \frac{1}{b}\right)^2.
\]
Korzystając ze wzorów skróconego mnożenia, otrzymujemy:
\[
a^2 + 2 \cdot a \cdot \frac{1}{a} + \frac{1}{a^2} = b^2 - 2 \cdot b \cdot \frac{1}{b} + \frac{1}{b^2},
\]
czyli:
\[
a^2 + 2 + \frac{1}{a^2} = b^2 - 2 + \frac{1}{b^2}.
\]
Przenosząc wyrazy na odpowiednie strony, grupujemy wyrażenie $b^2 - a^2$:
\begin{align*}
b^2 - a^2 &= 4 + \frac{1}{a^2} - \frac{1}{b^2} \\
b^2 - a^2 &= 4 + \frac{b^2 - a^2}{a^2 b^2}.
\end{align*}
Z nierówności \eqref{eq:dodatnie} wiemy, że $b^2 - a^2 > 0$. Ponadto mianownik $a^2 b^2 > 0$, skąd wynika, że ułamek:
\[
\frac{b^2 - a^2}{a^2 b^2} > 0.
\]
Wobec tego:
\[
b^2 - a^2 = 4 + \underbrace{\frac{b^2 - a^2}{a^2 b^2}}_{> 0} > 4,
\]
co należało wykazać.\qed
\end{document}
Generated from:
./done/OMJ/XXII/22.1.7.tex